Eikelbekertje

Het eikelbekertje (Ciboria batschiana) is een schimmel die groeit op eikels. In eikels veroorzaakt deze soort eikelrot, terwijl zijn uiterlijke verschijningsvorm een kleine bekervormige paddenstoel is.

De soort groeit alleen op gemummificeerde, gepelde eikels. Het eikelbekertje is niet echt zeldzaam en vruchtlichamen groeien van augustus tot oktober. De schimmel groeit het liefst bij vochtig, koel weer. Besmetting vindt plaats op de grond via de ascosporen die in de herfst worden gevormd. Het mycelium komt de eikel binnen via zowel de punt als de basis.

Het eerste symptoom is donkere vlekken op de buitenste zaadhuid en kleine oranjegele, donkergerande vlekken onder de zaadhuid. Na verloop van tijd worden de zaadlobben bruin en poreus en geven ze een onaangename rotgeur af. In het volgende najaar worden de vruchtlichamen gevormd op de inmiddels volledig zwarte, gemummificeerde eikel.

Die vruchtlichamen zijn vaak verschillende apothecia (van het Oudgriekse apothḗkē (ἀποθήκη) 'opslagplaats') die bij elkaar staan, die 0,5 tot 2 centimeter groot zijn, met een gesteelde kelkvormige en schijfvormige vorm als ze op leeftijd zijn. De kleur is lichtbruin tot donker roodbruin. De tot 15 millimeter lange steel is aan de onderkant zwartbruin. Hun consistentie is wasachtig en broos en tegelijkertijd enigszins taai.

Het eerste deel van de wetenschappelijke naam, Ciboria, is afgeleid van het Latijnse cibōrium ('drinkbeker') en verklaart de vorm van deze soort. Het tweede deel, batschiana, eert de Duitse naturalist, mycoloog en professor August Johann Georg Karl Batsch (1761–1802), die zich al vroeg interesseerde voor schimmels.

De schimmel kan zelfs bij lage temperaturen groeien. Als de veroorzaker van zwarte eikelrot. Onder ongunstige opslagomstandigheden, bijvoorbeeld bij opslagtemperaturen net boven het vriespunt, kunnen complete zaadpartijen tijdens één winteropslag verloren gaan. Het is dus belangrijk te zorgen voor goede opslagomstandigheden bij opslag van zaad.

Als preventieve maatregel moet men zo vroeg mogelijk in de herfst beginnen met het verzamelen van de eikels, aangezien de infectie begint bij oudere eikels die op de grond liggen. Momenteel is thermotherapie, een warmwaterbad van eikels van 41 °C gedurende twee uur, de enige effectieve fytosanitaire methode om de schimmel te doden zonder de levensvatbaarheid van de eikels aan te tasten.

Onderzoek toont aan dat het eikelbekertje zich aan regionale omstandigheden heeft aangepast: in gebieden met strenge winters (Polen) groeit het mycelium nog bij minus 3^oC, terwijl dezelfde schimmel in gebieden met wat ietwat mildere winterse omstandigheden (Frankrijk) het al rond het vriespunt voor gezien houdt[1].

Op de Waddeneilanden komt het eikelbekertje sporadisch voor, al zal zijn minieme formaat er ook voor kunnen zorgen dat hij onopgemerkt in en op eikels groeit.

[1] Thomas Schröder: On the geographic variation of Ciboria batschiana (Zopf) Buchwald, the main pathogenic fungus on acorns of Quercus robur and Q. petraea in Europe in Dendrobiology – 2002. Zie hier.